Perkembangan gerakan Islam - Pas di Kelantan 1957-2000
List of Authors
  • Azlizan Mat Enh , Rahila Omar , Russli Kamaruddin , Siti Ruzana Ab Ghani

Keyword
  • Sejarah Islam, gerakan Islam, perjuangan, kepimpinan ulama, masyarakat Melayu

Abstract
  • Artikel ini membincangkan perkembangan gerakan Islam Parti Islam Se-Malaysia (PAS) di Kelantan, tahun 1957-2000. Gerakan Islam ini berjuang untuk mencapai kemerdekaan negara dengan menekankan perjuangan berteraskan Islam. Sesudah negara mencapai kemerdekaan 31 Ogos 1957, PAS berusaha mengisi kemerdekaan negara dengan menubuhkan sebuah negara Islam. Hakikatnya, PAS adalah parti awal di Tanah Melayu yang berusaha dan berjuang dalam menuntut kemerdekaan. Objektif artikel ini adalah untuk mengenal pasti faktor-faktor kemunculan gerakan Islam PAS di Kelantan sehingga membawa kepada berkembangnya dakwah Islamiyah di Kelantan. Kajian ini juga meneliti kesan kepimpinan ulama dalam pentadbiran dan pendidikan di Kelantan. Kajian ini menggunakan pendekatan disiplin sejarah melalui analisa yang dibuat ke atas sumber primer dan sekunder. Sumber primer menggunakan kaedah menganalisis dokumen berdasarkan rekod-rekod dan fail-fail laporan, perlembagaaan dan ucapan dasar pemimpin dari arkib gerakan dengan dimantapkan lagi melalui sumber-sumber sekunder. Hasil Kajian mendapati gerakan Islam PAS dapat membentuk norma baharu dalam masyarakat di Kelantan mengikut acuan Islam. Penguasaan PAS ke atas negeri Kelantan melalui pendekatan dakwah politik telah membawa kepada perubahan corak hidup masyarakat setempat kepada budaya hidup baharu yang menghayati dan mengamalkan cara hidup Islam yang lengkap. Gerakan Islam PAS juga dapat mewujudkan sistem pentadbiran Islamik di Kelantan dan menjadi pencetus kepada pembinaan sebuah kerajaan Islam berpandukan al-Quran dan as-Sunnah yang menjadi rujukan kepada negeri- negeri lain di Malaysia.

Reference
  • 1. Abu A’la Maududi. (1985). Prasyarat Kejayaan Harakah Islamiyah (terjemahan). Kuala Lumpur. Pustaka Fajar.
    2. Abu A’la Al Maududi. (1985). Witnes unto Mankind: The Purpose and Duty of The Muslim Ummah. London. Islamic Foundation.
    3. Abdul Hadi Awang. (1985). Muqaddimah Aqidah Muslimin. Kuala Lumpur, Penerbit Gedung Gua.
    4. Abdul Rashid bin Haji Ahmad. (1996). ‘Kedudukan Pondok Dalam Masyarakat-Kelantan’. Latihan Ilmiah. Kuala Lumpur. Universiti Malaya.
    5. Ahmad Azam Abd. Rahman. (1996). Manhaj Maliziy dan lain-lain. dalam ABIM 1971- 1997. Kuala Lumpur. ABIM.
    6. Ahmad Fauzi Abdul Hamid. (t.t.) Islamic Resurgence In The Periphery: A Study Of Political Islam In Contemporary Malaysia With Special Refrence To The Darul Arqam Movement 1968-1996. Tesis Ijazah Doktor Falsafah. United Kingdom. University of New Castle Upon Tyne.
    7. Ahkbar Majlis 23 Februari 1950.
    8. Akhbar Majlis. 11 Januari 1949.
    9. Anis Ahmad. (1997).“Islamic Movement as Agents of Social Change” dalam Islamic Review, News and Views of ABIM. No. 5/97. Kuala Lumpur. ABIM. Baharuddin Abdul Latif. (t.t). Islam Memanggil: Rencana-Rencana Sekitar Perjuangan PAS (1951-1998).
    10. Fadzil Mohd Nor. (1998). Bertekad Mencapai Kemenangan, Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS.
    11. Faridah Ali. (2013) Sejarah Awal Perkembangan Parti Islam Se-Malaya (PAS) Di Kelantan (1953-1959). Latihan Ilmiah. Jabatan Sejarah. Selangor. Universiti Kebangsaan Malaysia.
    12. Faridah Ali. (2013). Sejarah PAS di Kelantan 1953-1959. Dlm JEBAT. Bil.314. Jabatan Sejarah. Bangi. Universiti Kebangsaan Malaysia. Selangor. Bangi. Jurnal JEBAT.
    13. Fathi Yakan. (1984). Apa Ertinya Saya Mengenal Islam. (terjemahan) Alias Othman. Kuala Lumpur. Pustaka Salam.
    14. Fazlur Rahman. (1965). Islamic Methodology in History. Karachi: Central Institute of Islamic Research.Funston, J. (1980). Malay Politics in Malaysia A Study of PAS and UMNO. Petaling Jaya. Heinemann Education Books.
    15. G.P. Means. 1970. Malaysia Politics. London. University of London Press.
    16. Hamdan Muhammad. (2013). PAS dan Isu-Isu Agama. Unit Buku Harakah. Kuala Lumpur. Harakah. 16 Januari 2005.
    17. Harun Taib. (2001). dalm. Manhaj Daurah Tadribiyyah, Lajnah Tarbiyyah dan Latihan Kepimpinan PAS Pusat, Kuala Lumpur. PAS Pusat.
    18. Hasan al-Banna. (2008). Risalah Pergerakan Ikhwanul Muslimin I (Majmu'ah ar-Rasail al- Imam as-Syahid Hasan al-Banna-terj. Anis Matta dkk). cet.15. Solo. Era Intermedia.
    19. Hasan al-Banna. (2001). Risalah Pergerakan Ikhwanul Muslimin II (Majmu'ah ar-Rasail al- Imam as-Syahid Hasan al-Banna-terj. Anis Matta dkk), cet.6. Solo: Era Intermedia. Hasan al-Banna. (1992). Risalah al-Ta’alim. dalam Majmu’ah Rasa’il al-Imam al-Shahid Hasan al-Banna. T.T.P. Dar al-Shihab. 356-359.
    20. Hassan al-Turabi. (1992). Islam As A Pan-National Movement And Nation States. Kuala Lumpur. ABIM.
    21. Laporan Cawangan Bachok, Dalam Fail. Bil. 1 PAS Kn. 3/57. Kelantan. Cawangan Bachok.
    22. Laporan Cawangan Macang, dalam Fail Bil. 5 dalam PAS K/S 11/57. Kelantan. Cawangan Bachok.
    23. Laporan Cawangan Pasir Puteh, dalam Fail Bil. 3 dalam PAS P.P. 14/54. Cawangan Pasir Puteh.
    24. Laporan Lengkap Cawangan, Dalam Fail Bil. 3 PAS P.P. 14/54. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    25. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 2002/2003. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    26. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 2001/2002. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    27. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 2000/2001. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    28. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 1999/2000. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    29. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 1998/1999. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    30. Laporan Tahunan PAS Pusat sessi 1996/1997. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    31. Laporan tahunan PAS Pusat Sesi 1994/1995. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    32. Laporan Tahunan PAS Pusat sessi 1993/1994. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    33. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 1989/1990. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    34. Laporan Tahunan PAS Pusat Sesi 1987/1988. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    35. Laporan Setiausaha cawangan Macang 1957, dalam fail Bil. 5 dalam PAS K/S 11/57. Kelantan. Cawangan Machang.
    36. Muhammad Abu Al-Fathi Al-Bayanuniy. (1992). Penyatuan Kerja Gerakan Islam: Di Antara Kenyataan dan Harapan. terjemahan Mustaffa Mat Daud, Petaling Jaya, Budaya Ilmu Sdn. Bhd.
    37. Memorandum PAS Minit Mesyuarat Agung PAS ke-2, 1953 dan Konvensyen Pemuda Islam Se-Malaya pada 25 Ogos 1953 kepada Majlis Perunding Ekonomi Negara (MPEN) tahun 1990.
    38. Muhammad Yusuf Qardhawi.(1983). Islam Dakwah Yang Syumul. Kuala Lumpur. ABIM.
    39. Panel Pengkaji Sejarah PAS. (1999). PAS Dalam Arus Perjuangan Kemerdekaan. Shah Alam. Panel Pengkaji Sejarah.
    40. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS), [Pindaan 2001], Fasal 3.
    41. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS) [ Pindaan 2001], Fasal 4.
    42. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS) [Pindaan2001], Fasal5(2)&Fasal 6. (9).
    43. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS), [Pindaan 2001], Fasal 5 (1).
    44. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS) [Pindaan 2001], Fasal 6 (1).
    45. Perlembagaan Parti Islam Se-Malaysia (PAS) [Pindaan 2001], Fasal 6 (2).
    46. Perlembagaan PAS 1963 fasal 26(1). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    47. Perlembagaan PAS 1963, fasal 15(2). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat. Peringatan Mesyuarat Tahunan PAS pada 25, 26 dan 27 Disember 1958.
    48. Perlembagaan PAS 1954, fasal 15(1) dan 15(2), Fasal 16(1) dam 16(2).
    49. Perlembagaan PAS 1954, Fasal 17. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    50. Perlembagaan PAS 1954, fasal 18(2). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    51. Perlembagaan PAS 1954, fasal 19(1). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    52. Perlembagaan PAS 1954, fasal 20(3). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    53. Perlembagaan PAS 1954, fasal 21. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    54. Perlembagaan PAS 1954, fasal 22(7). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    55. Perlembagaan PAS 1954, fasal 26(1) dan 26(3). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    56. Peringatan Mesyuarat Agung Tahunan PAS kali pertama pada 3 Januari 1953.
    57. Penyata Tahunan PAS Cawangan Macang, Fail Bil. 3 dalam PAS M. 22/58. Cawangan Macang.
    58. Penyata Tahunan PAS Cawangan Kota Bharu, dalam Fail PAS KN 16/56 Cawangan Kota Bharu.
    59. Perlembagaan PAS 1951, fasal 4 (a), 4 (b), 4 (c), 4 (d), 4 (e). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    60. Perlembagaan PAS 1951, fasal 12(1). Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat. Qalam Januari 1953.
    61. Ramlah Adam. (1993). Dato Onn Pengasas Kemerdekaan. Kuala Lumpur. Dewan Bahasa dan Pustaka.
    62. Safie Ibrahim. (1981). The Islamic Party of Malaysia: Its Formative Stages And Ideology. Pasir Putih: Penerbitan Nuawi bin Ismail.
    63. Siddiq Fadhil. (1996). “Wacana Haraki” dalam Angkatan Belia Islam Malaysia: 1971-1996. ABIM Pusat. Kuala Lumpur. Gombak.
    64. Siddiq Fadhil. (1989). Koleksi Ucapan Dasar Muktamar Sanawi ABIM. Kuala Lumpur. Dewan Pustaka Islam Suara Islam. 15 Mei 1957.
    65. Straits Times. 11 Januari 1949.
    66. Suara UMNO. 1 Jun 1951.
    67. Suara UMNO. 17 Julai 1950.
    68. Ucapan Dasar Muktamar Sanawi ABIM ke-22. (2013). Muhammad Nur Manuty. Pertembungan Tamadun: Agenda Umat. pada 22-29 Ogos 1993. Melaka. Dewan Hang Jebat Pusat Ekspo Air Keroh.
    69. Ucapan Dasar Tuang Guru Al-Mursyidul Am PAS (2012). Nik Abdul Aziz Nik Mat. Kelantan Kota Bahru pada 12 September 2012.
    70. Ucapan Dasar Presiden PAS. (2001). Dato’ Fadzil Noor yang berjudul “Menyanggah Serangan, Menjana Kemenangan. “Kuala Lumpur. Markaz Tarbiyah PAS.
    71. Ucapan Dasar ABIM. (1997). Muhammad Nur Manuty. “Islam dan Jiwa Merdeka Muktamar Sanawi ABIM ke-26. Kuala Lumpur. Utusan Melayu September 1953.
    72. Utusan Malaysia. 15 Julai 1953.
    73. Utusan Melayu. 25 November 1951.
    74. Wan Abdul Rahman Wan Abdul Latif. (t.t). PAS 1951-1991: Cabaran Pemantapan dan Misi. Kuala Lumpur. Pejabat Agung PAS Pusat.
    75. Yusof al-Qadhawi. (1983). Harakah Islamiyah: Satu Tuntutan. Shah Alam. Dewan Pustaka Fajar.
    76. Yusof Rawa. (t.t). Ke Arah Pembebasan Ummah, Pejabat Agung PAS di Muktamar Tahunan PAS Ke-29 pada 29 April 1983 di Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur. Pejabat PAS Pusat.
    77. Ziauddin sardar. (1990). Masa Hadapan Islam Bentuk Idea Yang Akan Datang. Kuala Lumpur. Dewan Bahasa dan Pustaka.